Czy to nasza Unia?

Spotkanie, z udziałem publiczności, zostało zorganizowane 29 kwietnia przez Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce oraz Biuro Parlamentu Europejskiego w Polsce, tuż przed rocznicą przystąpienia do wspólnoty.

Panelistami byli: Agnieszka Pomaska, posłanka na Sejm RP, Przewodnicząca Komisji do Spraw Unii Europejskiej Sejmu RP; dr Katarzyna Smyk, Dyrektorka Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Polsce; Dariusz Rosati, były Minister Spraw Zagranicznych oraz poseł do Parlamentu Europejskiego oraz Marek Wąsiński, Kierownik Zespołu Gospodarki Światowej, Polski Instytut Ekonomiczny (PIE). Dyskusję moderował dziennikarz ekonomiczny Jakub Wiech, zaś pytania zadawali m.in. licealiści, dla których temat spotkania miał wymiar historyczny, gdyż urodzili się już w Unii Europejskiej.

Właśnie doświadczenie młodych ludzi, którzy nie znają już pojęcia m.in. kontroli granicznych, przywołała Agnieszka Pomaska. – Gdy kiedyś, przejeżdżając przez Odrę, powiedziałam moim małym wówczas córkom, że przekraczamy granicę z Niemcami, dziewczynki zapytały: mamo, a co to jest granica? – wspominała posłanka. - 22 lata bycia w Unii pokazuje, że jesteśmy dzisiaj w zupełnie innym i dużo lepszym miejscu. Dla młodych, którzy się w Unii urodzili, ważne aspekty to strefa Schengen i brak granic, poczucie bezpieczeństwa i stabilności oraz akceptacja dla inności, różnorodności i tolerancja. 

Katarzyna Smyk wskazywała na zdrowy realizm, jaki – jej zdaniem – wciąż jest integralną częścią społeczeństw europejskich, choć czasami jest on zagłuszany przez populistyczne narracje i dezinformację: - Unii skuteczniej będą bronić obywatele niż instytucje. Ci, którzy doświadczają bycia w Unii mogą być bardziej wiarygodni w obronie jej wartości. (…) Unia Europejska jest najsilniejsza i najskuteczniejsza, gdy mówi głosem 27 państw i gdy stoi za nią 460 milionów obywateli.

Podobnie jak inni paneliści, dyrektor Smyk podkreślała znaczenie skutecznego informowania o tym, co daje Europa swoim obywatelom. - Świadoma wiedza społeczeństwa, które widzi wartość bycia w Unii, to największa siła państwa członkowskiego, aspirującego do bycia liderem. (…) Skuteczna komunikacja Unii Europejskiej to nie tylko walka z algorytmem, ale konsekwentne budowanie odporności europejskiej na dezinformację. 

Marek Wąsiński przestrzegał, aby w komunikacji z obywatelami nie podkreślać wyłącznie finansowych korzyści z bycia w Unii. – Przecież kiedyś przestaniemy być beneficjentem unijnego budżetu, a zaczniemy być płatnikiem netto. I to będzie moment naszego sukcesu, który osiągniemy właśnie dzięki unijnej polityce spójności i wyrównywaniu szans regionów. Tymczasem w świetle obecnej narracji może się wydawać, że zaczniemy tracić. 

Analityk PIE zaznaczył, że Polacy powinni znać kontekst zmian, jakie zaszły w kraju i przede wszystkim zdawać sobie sprawę, że nie ma lepszej alternatywy niż być we wspólnocie. - Na sukces gospodarczy Polski złożyły się nie tylko fundusze europejskie, ale też zmiany instytucjonalne, jednolity rynek, mobilność pracowników i kapitału. Według przeprowadzonej przez PIE analizy, gdyby Polska nie weszła do Unii Europejskiej, obecnie nasze PKB byłoby 42 procent niższe i bylibyśmy 10 lat wstecz jeśli chodzi o poziom życia.

Dariusz Rosati wskazywał na niebezpieczeństwa związane z fałszywym przedstawianiem Unii Europejskiej jako zmowy ponad interesami niektórych państw i narodów: - Biurokraci nie podejmują decyzji, oni wykonują decyzje podjęte przez państwa członkowskie. Polskie rządy musiały się zgodzić na wszystko co teraz mamy w UE. Nie dajmy się wciągać w takie dyskusje. 

Pytany o scenariusze prowadzące do ewentualnego polexitu Rosati przywoływał doświadczenie Brytyjczyków: - Integracja europejska może być odwracalna, jeśli górę wezmą interesy narodowe. Można je interpretować wąsko – chcemy sami o wszystkim decydować i nazywamy to suwerennością. 

Paneliści zgadzali się, że tylko większa koordynacja działań państw UE może przynieść efekt w postaci skutecznych odpowiedzi na najbardziej palące zagrożenia: - Państwa członkowskie powinny wspólnie myśleć o bezpieczeństwie i to już się dzieje, co widać m.in. na przykładzie programu SAFE. Budowanie odporności europejskiej jest jednym z wyzwań i zadań, które przyspieszyło po wybuchu wojny w Ukrainie – mówiła Pomaska. 

- UE musi iść w kierunku większego uwspólnotowienia swoich polityk. Nie ma innej drogi; przykładem jest polityka klimatyczna, której nie da się prowadzić samemu, na skalę krajową. W pojedynkę nie stawimy czoła agresywnej polityce Rosji ani nie poradzimy sobie z presja migracyjną. Trzeba się godzić z tym, że Unia będzie miała nowe kompetencje – dodawał Rosati.

Pytania młodej publiczności dotyczyły m.in. edukacji obywatelskiej, mediów społecznościowych oraz ich roli w życiu społecznym, a także komunikowania o Europie - Odrabiamy naszą lekcję. Jesteśmy na wszystkich platformach społecznościowych, w internecie, docieramy do dziennikarzy, którzy relacjonują najważniejsze kwestie unijne. Nie język „brukselski” jest zagrożeniem, zagrożeniem jest dezinformacja – mówiła Katarzyna Smyk. 

Debata 22 lata Polski w Unii Europejskiej – czy do takiej Unii wchodziliśmy? odbyła się w Domu Europy - Europa Experience, ul. Jasna 14/16a.

Materiały uzupełniające: 

Raport Polskiego Instytutu Ekonomicznego „Wielkie rozszerzenie. 20 lat członkostwa Europy Środkowej w UE”